«

»

Εκτύπωσέ το Άρθρο

Η Ιστορία των Γκούλαγκ

 «Ο καπιταλισμός χωρίζει άνισα, τα πλούτη στους ανθρώπους  ενώ ο σοσιαλισμός τα χωρίζει εξίσου άνισα την φτώχεια»  Ρούσβελτ

Η ζωή στη φυλακή Γκούλαγκ σήμαινε ίση κατανομή στο θάνατο, μεταξύ πλούσιων και φτωχών, νέων και γερόντων. Ο θάνατος εδώ δεν έκανε διακρίσεις, ερχόταν το ίδιο για όλους, ανεξαρτήτως φύλου, πεποιθήσεων ή εθνικότητας.

 

Γκουλάγκ είναι το ακρωνύμιο της ρωσικής ονομασίας των αρχικών της σοβιετικής υπηρεσίας, που αστυνόμευε τα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας στην πρώην ΕΣΣΔ, κατά την εποχή  της τυραννίας του Στάλιν.  Η ύπαρξη τους έγινε γνωστή στην δύση το 1973 εν μέσω της έκδοσης του έργου του νομπελίστα αντιφρονούντα συγγραφέα Αλεξάντερ Σολζενίτσιν με το «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» (1918-1956). Στα στρατόπεδα αυτά,  εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι έμεναν κρατούμενοι στις φυλακές, χωρίς επαφή από τις οικογένειες τους, ενώ βασανίζονταν και κρατούνταν σε φρικώδεις συνθήκες διαβίωσης για χρόνια, χωρίς καν τις νόμιμες δικαστικές διαδικασίες. Ήταν στρατόπεδα ποικίλων  μορφών και των ποικιλιών (στρατόπεδα εργασίας, στρατόπεδα τιμωρίας, ποινικά και πολιτικά στρατόπεδα, στρατόπεδα γυναικών, παιδικές κατασκηνώσεις, στρατόπεδα διαμετακόμισης) βρίσκονταν κυρίως σε απομακρυσμένες περιοχές της Σιβηρίας. Γκούλαγκ με κρατούμενους κατασκεύασαν επίσης στην Λευκή Θάλασσα της Βαλτικής στην Μόσχα (κανάλι-Βόλγα), και αλλού.

 Οι εχθροί του κράτους και οι εγκληματίες

  •  Το Γκουλάγκ έφτασε στο αποκορύφωμά του μετά το 1929, κατά τη διάρκεια της επιβολής του δικτατορικού νόμου του Στάλιν, ο οποίος για τη διατήρηση του μεταεπαναστατικού σοβιετικού κράτους, κρατούσε το λαό του σε μια συνεχή κατάσταση τρόμου. Από το 1934 και  μετά το Γκούλαγκ είχε αρκετά εκατομμύρια κρατούμενους. Οι άνθρωποι θα περάσουν εδώ τις ποινές τους, αντί αλλων απλών φυλακών. Μεταξύ του πληθυσμού των στρατοπέδων ήταν κοινοί εγκληματίες, όπως,  ληστές, βιαστές, δολοφόνοι. Αν κάποιος είχε  κλέψει, από πολύ ως ένα κιλό πατάτες, αυτός ή αυτή θα μπορούσε να καταδικαστεί σε έως και δέκα χρόνια στο Γκούλαγκ.
  • Ωστόσο, το σύστημα αυτό καθιερώθηκε νωρίτερα για πρώτη φορά από τον Λένιν,  ως μια προοδευτική εναλλακτική σωφρονιστική λύση των φυλακών στο μεσοδιάστημα των ετών αμέσως μετά την επανάσταση των Μπολσεβίκων. Παρόλο που λειτούργησε από 1919 – 1960, το Γκούλαγκ ουσιαστικά αντιπροσωπεύει  όλο το ποινικό σύστημα της εργασίας στην πάλαι ΕΣΣΔ.
  • Ο Μπέρια υπήρξε πρωτοστάτης αυτής της εξοντωτικής πρακτικής σε βάρος των αντιφρονούντων. Όντας επί Στάλιν αρχηγός της μυστικής υπηρεσίας NKVD, της προδρόμου της KGB, συνώστισε στα γκουλάγκ αντικαθεστωτικούς διαφόρων εθνικοτήτων οι οποίοι κατηγορούνταν για αντισοβιετική δράση.
  • Το Γκούλαγκ είχε  τροφίμους πολιτικούς κρατουμένους που θεωρήθηκαν εχθροί του σοβιετικού καθεστώτος. Όποιος ξεχώριζε ως μια μικρή απειλή, κατέληγε στο στρατόπεδο. Πολλοί αθώοι άνθρωποι καταδικάστηκαν στο γκουλάγκ για ήσσονος σημασίας «εγκλήματα», όπως π,χ αργούσε στη δουλειά του τρεις φορές (θεωρούνταν δολιοφθορά) ή λέγοντας ένα μικρό αστείο για έναν υπάλληλο της κυβέρνησης (η τιμωρία ήταν μέχρι 25 έτη).

 

  • Η πλειοψηφία των κρατουμένων ήταν ολοι θύματα της σταλινικής νομενκλατούρας, όπου απλή μια παραβίαση του νόμου, θα μπορούσε να σημάνει μια ποινή άνω των πέντε ετών. Η πλειοψηφία των πολιτικών κρατουμένων οι οποίοι εστάλησαν στις στρατόπεδα γκουλάγκ ήταν αθώοι και δεν είχαν ποτέ δικαστεί.

Η μεταφορά των κρατουμένων.

Οι μέθοδοι μεταφοράς στα στρατόπεδα, συχνά ήταν ακόμη πιο οδυνηρή και επώδυνη από ίδια τα στρατόπεδα. Οι περισσότερες μεγάλες διαδρομές ( δρομολόγια) ξεκινούσαν από το σιδηροδρομικό σταθμό. Ωστόσο, οι φυλακισμένοι δεν επιβιβαζόταν -σαν άνθρωποι -στα τρένα σε κάποιο σταθμό σε δημόσια θέα. Είχαν «φορτωθεί» σε σημεία περίεργων ελιγμών της διαδρομής, μακριά από το δημόσιο βλέμμα. Αυτό γινόταν μυστικά – όπως ακριβώς η διαδικασία της σύλληψης αργά το βράδυ.

Ήταν συνηθισμένο για μέχρι και εξήντα ή περισσότεροι ανθρώποι να στριμώχνονται σε μια μόνο μεταφορά, μέσα σε ξύλινα βαγόνια και με μερικές σειρές οριζόντιες τάβλες για να κοιμηθούν. Δεν υπήρχε φωτισμός, ενώ οι αρουραίοι και τα παράσιτα αφθονούσαν.

Οι συνθήκες της καταναγκαστικής εργασίας

Οι συνθήκες στους καταυλισμούς, για όσους επιζούσαν από το ταξίδι, ήταν εξαιρετικά σκληρή. Οι κρατούμενοι λάβαιναν ανεπαρκή και ακατάλληλη ενδυμασία, ενώ οι μερίδες φαγητού ήταν δύσκολο να αντέξουν την κακοκαιρία και τις πολλές ώρες εργασίας. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα, τα ποσοστά θανάτων από την εξάντληση και την ασθένεια στα στρατόπεδα να ήταν πάρα πολύ υψηλή. Αλλά, προκειμένου  να εκπληρωθούν οι οικονομικοί στόχοι μέσω της εργασίας των στρατοπέδων, όλο και περισσότεροι κρατούμενοι χρειαζόταν, γεγονός που εξηγεί τη ραγδαία αύξηση του πληθυσμού στα στρατόπεδα το 1930. Τελικά, σε κάθε σοβιετικό  μυστικό  αστυνομικό  είχε ανατεθεί μια συγκεκριμένη ποσόστωση σύλληψης, προκειμένου να καλυφθεί το πλάνο για ένα αρκετά μεγάλο εργατικό δυναμικό στα γκουλάγκ.

Γκούλαγκ, τρόφιμοι σε εργοτάξια

Στο μέτωπο του πολέμου

Κατά τη διάρκεια του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου, ο πληθυσμός των Γκούλαγκ μειώθηκε απότομα, λόγω της απελευθέρωσης μέρους των εκατοντάδων χιλιάδων κρατουμένων, που εκτελέστηκαν, επιστρατεύτηκαν και αποστέλλονταν άμεσα στις τις πρώτες γραμμές (συχνά σε ποινικά τάγματα μάχης, που ρίχνονταν στις πιο επικίνδυνες μάχες με υψηλά ποσοστά απωλειών ανθρώπινου δυναμικού).

 Μετά τον Πόλεμο

Μετά τον πόλεμο, ο αριθμός των κρατουμένων στις φυλακές καιτα στρατόπεδα, πάλι αυξήθηκαν σημαντικά, φθάνοντας περίπου τα 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι από τις αρχές του 1950. Ο κύριος λόγος για την μεταπολεμική αύξηση του αριθμού των κρατουμένων, ήταν η αλλαγή της νομοθεσίας σχετικά με αδικήματα κατά της ιδιοκτησίας, το καλοκαίρι του 1947. Το αποτέλεσμα ήταν εκατοντάδες χιλιάδες καταδικαστικών αποφάσεων σε μακροχρόνια φυλάκιση, συχνά επί τη βάσει των μικροκλοπών ή υπεξαιρέσεων. Μια σημαντική μειονότητα των κρατουμένων ήταν λαοί της Βαλτικής και Ουκρανοί από τα εδάφη που πρόσφατα είχαν ενσωματωθεί στην ΕΣΣΔ, καθώς και Φινλανδοί, Πολωνοί, Ρουμάνοι και άλλοι. Οι αιχμάλωτοι πολέμου κρατήθηκαν σε  ξεχωριστά στρατόπεδα.

Δωρεάν εργατικό δυναμικό για το μέλλον του σοσιαλισμού

Ο εξαναγκασμός εργασίας, υποτίθεται πως θα  επέφερε σημαντικές εισφορές στην σοβιετική οικονομία του Στάλιν  την περίοδο των μεγάλων οικονομικών του σχεδίων. Από οικονομική άποψη, η παραγωγή μέσω στρατοπέδων σχεδόν ποτέ δεν αποζημιώνονται για το κόστος λειτουργίας τους. Τα περισσότερα από τα δέντρα πεσμένα κάτω σάπιζαν  και δεν έφθασαν ποτέ σε υλοτομεία.  Πολλές από τις γραμμές του σιδηροδρόμου και τα κανάλια που οι κρατούμενοι έκτισαν ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκαν. Το μεγαλύτερο μέρος των κατασκευών ήταν απελπιστικά κακής ποιότητας. Ενώ η εργασία των κρατουμένων- όπως ήταν συνήθως ανειδίκευτοι- δεν έφερε  επωφελή οικονομικά αποτελέσματα.

Άνθρωποι εργάστηκαν εκεί έως 14 ώρες την ημέρα για κοπή δέντρων, στα ορυχεία, και την εκτέλεση άλλων σωματικά κουραστικών δραστηριοτήτων, οι οποίοι όταν δεν εργάζονταν έως εξαντλήσεως, καλούνταν να παραταχθούν στο δάσος και στη συνέχεια να γαζώνονται  από τα πολυβόλα. Παρόλο που σκληρή ζωή παρέμεινε στα στρατόπεδα, ολόκληρο το σύστημα Γκούλαγκ κρίθηκε ανεπαρκές και τελικά εγκαταλείφθηκε.  Όχι μόνο δεν είχε κέρδισε τίποτα η ΕΣΣΔ οικονομικά από τα στρατόπεδα, άλλα,  ήταν επίσης υπεύθυνη για τον θάνατο εκατομμυρίων ατόμων (οι εκτιμήσεις ποικίλλουν από 1,6 εκατομμύρια θανάτους, επίσημα τεκμηριωμένα από τη σοβιετική μυστική αστυνομία – NKVD – έως 15 εκατομμύρια άνθρωποι- ανάλογα με το πηγή).

Η Αποκάλυψη της αλήθειας

Αν και ηταν πολύ γνωστή στο εσωτερικό της Σοβιετικής Ένωσης, το ίδιο το όνομα Γκούλαγκ έγινε γνωστό στη Δύση μόνο μετά τη δημοσίευση του βιβλίου του αντιφρονούντα συγγραφέα Αλεξάντρ Σολζενίτσιν «Αρχιπέλαγος Γκουλάγκ» (1918-1956). Σε προηγούμενο βιβλίο του σχετικά με το θέμα, «Μια μέρα στη ζωή του Ιβάν» , μιλάει για μια τυπική ημέρα ενός κρατούμενου στο γκουλάγ το 1962, αλλά σύντομα  απαγορεύτηκε και αποσύρθηκε από όλες τις σοβιετικές βιβλιοθήκες. Ήταν η πρώτη εργασία που περιέγραφε το Γκούλαγκ ως μέσο καταστολής των κυβερνητικών κατά των πολιτών της, σε μια τόσο μεγάλη μαζική κλίμακα.

  Ο επίλογος

Όταν ο Στάλιν πέθανε το 1953, ο πληθυσμός Γκούλαγκ μειώθηκε σημαντικά. Η απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων που ξεκίνησε το 1954, έγινε ευρέως γνωστή. Έγινε σε συνδυασμό με  την καταγγελία του σταλινισμού από τον Χρουτσωφ στη μυστική ομιλία του στο 20ο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος, τον Φεβρουάριο του 1956. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας του 1950, σχεδόν όλα τα στρατόπεδα εργασίας είχαν διαλυθεί. Επισήμως, το γκουλάγκ διαλύθηκε από την MVD (Σοβιετικό Υπουργείο Εσωτερικών) Στις 25 Ιανουαρίου του 1960. Ωστόσο, στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας συνέχισαν να υπάρχουν σε μικρή κλίμακα μέχρι και τον Γκορμπατσώφ,  όταν αυτός και η κυβέρνηση του άνοιξαν κάποια στρατόπεδα σε δημοσιογράφους και ακτιβιστές  ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Έτσι, μετά την πρόοδο αυτή του εκδημοκρατισμού, εξαφανίστηκαν όλα τα στρατόπεδα μαζί και η κράτηση όλων των πολιτικών κρατουμένων συνείδησης.

Τέλος, τα συγκροτήματα στρατοπέδων εργασίας του Στάλιν ήταν από το πιο τερατώδη εργοστάσια θανάτου σε όλη την ιστορία, με  «παραγωγικότητα» που υπερβαίνει ίσως ακόμα και τους νεκρούς του  ολοκαυτώματος του Β’ παγκοσμίου πολέμου, ήταν εκατομμύρια  αυτοί που πέθαναν στα στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας των Γκούλαγκ.

Μιχάλης Μανιάτης

Μόνιμος σύνδεσμος σε αυτό το άρθρο: http://athriskos.gr/883/

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

:bye: 
more...