«

»

Σεπ 23

ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΥΘΟΣ Η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Του Γιάννη Θεοδωρόπουλου.

«Είτε από αδιαφορία είτε ως αρχή, η Υψηλή Πύλη ποτέ δεν εναντιώθηκε στην αναγέννηση των γραμμάτων στην Ελλάδα. Οι πιο πραγματικοί εχθροί σ’ αυτή την ευτυχισμένη αποκατάσταση βρίσκονται μέσα στους κόλπους μας, κι αν οι προσπαθειές μας κατορθώσουν να δαμάσουν τις προκαταλήψεις η την αδιαφορία αυτού του πανίσχυρου κλήρου, που αποτελεί σήμερα το πρώτο σώμα του Ελληνικού έθνους, πολύ λίγα θα απομένουν να γίνουν προκειμένου για τους Τούρκους». Τα λόγια αυτά ειπώθηκαν λίγο πριν από τον Αγώνα, από τον κληρικό και δάσκαλο του γένους Νεόφυτο Βάμβα διευθυντού της σχολής της Χίου.

Ο Κοσμάς ο Αιτωλός (βλ.ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Ο ΥΒΡΙΣΤΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ) σε ένα γράμμα που έγραψε το 1779 αναφέρει τα ακόλουθα, «Το κατ’ εμέ δε και περί εμέ φαίνονται πολλά και απίστευτα εις τους πολλούς και μήτε εγώ δύναμαι να καταλάβω……έως τριάκοντα επαρχίας περιήλθων, δέκα σχολεία Ελληνικά εποίησα, και διακόσια δια κοινά γράμματα »

Μπορούμε να υποστηρίξουμε πώς τρεις είναι οι κύκλοι γνώσεων κατά την Τουρκοκρατούμενη περίοδο. Ο πρώτος ο κατώτερος, το λεγόμενο σχολείο των κοινών και ιερών γραμμάτων, ο δεύτερος παρέχει την Ελληνοπαιδεία δηλαδή την τεχνογνωσία της αρχαίας Ελληνικής γλώσσας. Ο τρίτος, ο ανώτερος, παρέχει τη μελέτη της φιλοσοφίας και των επιστημών. Ο πρώτος παρουσιάζεται συνήθως ανεξάρτητος. Τα σωζόμενα τεκμήρια μιλούν για μια σύσταση της Ιεράς Συνόδου προς τους Επισκόπους κατά τα τέλη του 16ου αιώνος, να μεριμνήσουν για την βασική οργάνωση της εκπαίδευσης, χωρίς να έχουμε στοιχεία ότι πραγματοποιήθηκε.

Το σίγουρο είναι ότι ο τοπικός παράγοντας και οι υπάρχουσες εκάστοτε οικονομικές δυνατότητες συντελούσαν στην οργάνωση των σχολείων αυτών. Ικανοποιητικότερη, παρουσιάζεται η κατάσταση στην ανώτερη εκπαίδευση. Η δημιουργία μιας σχολής αυτού του επιπέδου, είναι οπωσδήποτε ένα σημαντικό γεγονός. Η παρουσία εξ άλλου σε μια τέτοια σχολή ως διδακτικού προσωπικού λογίων με μεγάλη ακτινοβολία, συντελεί ώστε να πληθαίνουν τα τεκμήρια για την ιστορική επιβίωση της σχολής.

Στην περίοδο των επιβιώσεων, για να καλυφθεί το κενό ως την εποχή που αρχίζει η ανανέωση της νεοελληνικής παιδείας, στα τέλη περίπου του 16ου αι. τοποθετήθηκε ο μύθος για το Κρυφό Σχολειό. Ότι πρόκειται για μύθο αποδεικνύεται βασικά από το γεγονός ότι δεν υπάρχει «καμμιά ιστορική μαρτυρία που να βεβαιώνει την ύπαρξη Κρυφού Σχολειού» όπως υποστήριξε ο Γιάννης Βλαχογιάννης. Το ίδιο υποστήριξε και ο Μ. Γεδεών πιο κατηγορηματικά: «Μέχρι σήμερον ουδαμού ανέγνων εν ομαλή καταστάσει πραγμάτων Βεζύρην η Αγιάννην εμποδίσαντα σχολείου σύστασιν…..»

Ο Μανουήλ Γεδεών, ο βαθύτερος και ευρύτερος γνώστης των εκπαιδευτικών πραγμάτων της Τουρκοκρατίας, παρατηρεί επίσης τα ακόλουθα « Το τρίωρον έξ της Κων/πολης χωρίον Πύργος , αρκετόν πληθυσμόν Ελληνικόν αριθμούν, είχε όχι σχολείον και διδάσκαλον, αλλ’ οικοδόμημα σχολείου (σχολικό συγκρότημα) το 1782 . Μοι επιβάλλεται να φρονώ ότι, ουδεμία κωμόπολις εστερείτο σχολείου και διδασκάλου».

Ας σημειωθεί πάντως ότι η μόρφωση, σε όλα αυτά τα χρόνια, από τη βασική βαθμίδα και πέρα, που και αυτή δεν την έφθαναν όλοι, αποτελούσε προνόμιο των ευπόρων. Τα μοναστήρια προκειμένου να εξυπηρετήσουν δικές τους ανάγκες, δηλαδή να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν, οι νεοφώτιστοι μοναχοί, τότε οι παλαιότεροι αναλάμβαναν το ρόλο του δασκάλου. αλλά αυτό δεν ήταν « Κρυφό Σχολειό».

Όλες οι ανώτερες σχολές με ελάχιστες εξαιρέσεις δημιουργήθηκαν κατά το χρονικό διάστημα 1669-1821. Αυτές πάλι χωρίζονται σε δυο μεγάλες κατηγορίες. Στην πρώτη ανήκουν οι σχολές της Ηπείρου και της δυτικής Μακεδονίας: Ιωάννινα ( σχολή Γκιούνμα και Μαρούτση), Άρτα, Μέτσοβο, Καστοριά, Κοζάνη, Μοσχόπολι, Σιάτιστα. Στις άλλες περιοχές έχουμε Στερεά: Αθήνα. Θεσσαλία: Αμπελάκια. Κυκλάδες: Πάτμος. Μικρά Ασία: Σμύρνη, Κων/πολη (Πατριαρχική). Στη δεύτερη περίοδο οι αποκαλούμενες καινούριες, έχουμε Χίος, Σμύρνη (Ευαγγελική), Κυδωνιές, Κων/πολη (Κουρούτσεσμε). Στην υπόλοιπη Ελλάδα: Μηλιές, Ζαγορά, Τίρναβος, Ιωάννινα (Καπλάνη), Δημητσάνα.

Η εικόνα που προσφέρει η Σμύρνη λίγο πριν από αγώνα είναι, ένας Ελληνικός πληθυσμός γύρω στις 40.000 κατοίκους, στο σύνολο των 120.000, έχει 8 κοινά σχολεία και 2 ανώτερα. Τα σχολεία δημιουργήθηκαν κυρίως από χορηγούς, οι οποίοι ήσαν πλούσιοι Έλληνες έμποροι.

Με όσα εκτίθενται παραπάνω είναι σαφές ότι επαληθεύονται οι θέσεις του Νεόφυτου Βάμβα, ότι οι Τούρκοι δεν εναντιώθηκαν στην Ελληνική επιμόρφωση, αλλά δεν την χρηματοδοτούσαν. Άρα δεν υπήρχε λόγος ύπαρξης κρυφού Σχολειού, όταν νομίμως και φανερά λειτουργούσαν πλήθος σχολείων σε όλες τις πόλεις και κωμοπόλεις όπου υπήρχαν Ελληνικοί πληθυσμοί, σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Το «κρυφό σχολείο» είναι εφεύρεση του Ιερατείου προκειμένου να εδραιώσει τη θέση του στη Ιστορία του Ελληνικού έθνους, και να δικαιολογήσει την ισχνή και πολλές φορές αρνητική παρουσία του τα δύσκολα εκείνα χρόνια. Δεν μπορούμε βεβαίως να παραβλέψουμε την μεγάλη προσφορά σε ατομικό επίπεδο πολλών κληρικών, αλλά ούτε και ότι μερικοί εξ’ αυτών διώχθηκαν από το Ιερατείο για τις πρωτοποριακές ιδέες τους. Όπως τον Θεόφιλο Καϊρη τον δάσκαλο και διαφωτιστή της νεότερης Ελλάδος, που τον έσυραν οι θρησκευτικοί ηγέτες στις φυλακές, και όταν αποκαμωμένος πέθανε του άνοιξαν την κοιλία και του έριξαν μέσα ασβέστη για να τον αποκαθάρουν από τα δαιμόνια τάχα ??

Βιβλιογραφία: Ιστορία του Ελληνικού έθνους. Εκδοτική Αθηνών τόμος ΙΑ΄ σελίδες 307, 308, 309, 310.

Print Friendly

Σχετικές θέσεις:

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Μπορεί αν θέλετε να χρησιμοποιήσετε HTML ετικετών και ιδιοτήτων: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong> <img src="" alt="" class="" width="" height="">

http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_bye.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_good.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_negative.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_scratch.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_wacko.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_yahoo.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_cool.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_heart.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_rose.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_smile.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_whistle3.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_yes.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_cry.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_mail.gif 
http://athriskos.gr/wp-content/plugins/wp-monalisa/icons/wpml_sad.gif 
more...